آربیتراژگران

آربیتراژگران چه کسانی هستند؟

آربیتراژگران یکی از پنج گروه فعالان بازار هستند – پوشش‌دهندگان ریسک، سفته‌بازان، آربیتراژگران، بانک‌های مرکزی و سرمایه‌گذاران راهبردی با رویکرد بنیادی – که تصمیم‌های معاملاتی‌شان در شکل‌گیری حرکت قیمت‌ها در بازارها نقش دارد. آربیتراژگران از اختلاف قیمت یک ورقه بهادار یا دارایی واحد سود می‌برند؛ این اختلاف می‌تواند میان بازارهای معاملاتی مختلف یا میان زمان‌های مختلف باشد، برای مثال میان قیمت نقدی و قیمت قرارداد آتی. در طول روز معاملاتی ممکن است میان بورس‌های سراسر جهان اختلاف قیمت ایجاد شود، به‌طوری که یک محصول در یک بورس کمی ارزان‌تر از بورس دیگر معامله شود. آربیتراژگران از این اختلاف‌ها برای کسب سود بدون ریسک استفاده می‌کنند و با این کار، قیمت آن ورقه بهادار را در همه بورس‌ها دوباره هم‌تراز می‌کنند.

در نظریه بازار سرمایه، میان فرصت‌های آربیتراژ نوع اول و نوع دوم تمایز قائل می‌شوند.

آربیتراژ نوع اول (بخت‌آزمایی رایگان)

فرصت آربیتراژ نوع اول زمانی وجود دارد که بتوانید امروز، بدون به‌کارگیری هیچ سرمایه‌ای، سودی را در آینده برای خود تضمین کنید. این وضعیت را می‌توان با یک بلیت بخت‌آزمایی رایگان مقایسه کرد: هزینه‌ای ندارد و فقط می‌تواند به سود منجر شود، نه به زیان. به همین دلیل به آن «بخت‌آزمایی رایگان» (free lottery) نیز گفته می‌شود.

مثال: سرمایه‌گذاری در اوراق قرضه‌ای مطمئن با ارزش اسمی 100.00 دلار و کوپن 8 درصد را در نظر بگیرید که دقیقاً یک سال بعد سررسید می‌شود. در این مثال، نرخ تأمین مالی – یعنی نرخ بهره‌ای که سرمایه‌گذار می‌تواند با آن وام بگیرد – 5 درصد است. سرمایه‌گذار می‌تواند با گرفتن وامی با بهره سالانه 5 درصد این اوراق را بخرد و بنابراین نیازی به استفاده از پول خود ندارد. هر زمان قیمت اوراق کمتر از 102.86 دلار باشد، او در آینده سود به دست می‌آورد.

محاسبه:

• مبلغ بازپرداخت (R) = 108.00 دلار (ارزش اسمی 100.00 دلار به‌اضافه 8 درصد بهره، قابل پرداخت پس از یک سال)
• نرخ تأمین مالی (i) = 5 درصد
• قیمت اوراق قرضه (P)

P = R / (1 + i)

جریان نقدی مورد انتظار اوراق با نرخ تأمین مالی تنزیل می‌شود. به این ترتیب، حداکثر قیمتی به دست می‌آید که می‌توان برای این اوراق پرداخت. هر قیمت پایین‌تر از آن، آربیتراژ نوع اول را ممکن می‌کند.

حداکثر قیمت اوراق قرضه: P = $108.00 / (1 + 0.05) = $102.857143 ≈ $102.86

بنابراین هر زمان قیمت بازار اوراق کمتر از P باشد، آربیتراژ امکان‌پذیر است. برای مثال، اگر بتوان اوراق را به ارزش اسمی آن، یعنی 100.00 دلار، خرید، سرمایه‌گذار 100.00 دلار وام می‌گیرد، پس از یک سال 108.00 دلار دریافت می‌کند، 105.00 دلار بازپرداخت می‌کند و 3.00 دلار سود برایش باقی می‌ماند – بدون آنکه از سرمایه خود استفاده کرده باشد.

آربیتراژ نوع دوم (ناهار مجانی امروز)

فرصت آربیتراژ نوع دوم زمانی وجود دارد که بتوانید همین امروز سود کسب کنید، بدون آنکه در آینده هیچ تعهد پرداختی بر عهده بگیرید. در این حالت سود بلافاصله در دسترس است؛ به همین دلیل به آن «ناهار مجانی امروز» (free lunch today) می‌گویند.

مثال 1: اگر یک سهم در دو بازار معاملاتی با قیمت‌های متفاوت معامله شود، می‌توان از این وضعیت برای کسب سود بدون ریسک استفاده کرد. سهم را در یک بازار ارزان می‌خرید و در بازار دیگر گران‌تر می‌فروشید و تفاوت قیمت را به‌عنوان سود نگه می‌دارید. نکته مهم این است که خرید و فروش هم‌زمان انجام شود.

محاسبه:

• خرید سهم در بازار 1: P1 = $100.00
• فروش سهم در بازار 2: P2 = $101.00
• سود: P2 − P1 = $1.00

هر زمان P2 − P1 > 0 باشد، آربیتراژ امکان‌پذیر است. در عمل، اختلاف قیمت باید از هزینه‌های معاملاتی مربوط نیز بیشتر باشد.

مثال 2: آربیتراژ نوع دوم را می‌توان با همان مثال اوراق قرضه نیز نشان داد. امروز، در روز انتشار اوراق، 100.00 دلار با کوپن 8 درصد سرمایه‌گذاری می‌کنید و در پایان دوره یک‌ساله 108.00 دلار پس می‌گیرید. از این 108.00 دلار می‌توانید برای بازپرداخت وامی استفاده کنید که امروز می‌گیرید و سررسید آن همان روز است. بنابراین امروز 102.857143 دلار با نرخ تأمین مالی 5 درصد وام می‌گیرید. یعنی امروز 102.857143 دلار وام دریافت می‌کنید که فقط 100.00 دلار آن را باید سرمایه‌گذاری کنید؛ در نتیجه حدود 2.86 دلار «ناهار مجانی امروز» برایتان باقی می‌ماند.

محاسبه:

سود = R / (1 + i) − I = $108.00 / (1 + 0.05) − $100.00 ≈ $2.86

در این رابطه، I مبلغ سرمایه‌گذاری‌شده است. این 2.86 دلار دقیقاً برابر با ارزش فعلی سود 3.00 دلاری در مثال آربیتراژ نوع اول است: همان قیمت‌گذاری نادرست، با این تفاوت که سود به جای یک سال بعد، همین امروز دریافت می‌شود.

آیا امروزه هنوز آربیتراژ امکان‌پذیر است؟

امروزه تقریباً هیچ فرصتی برای کسب سود بدون ریسک باقی نمانده است. این موضوع هم به ارتباط تنگاتنگ مراکز مالی با یکدیگر مربوط است و هم به امکانات معاملات رایانه‌ای. سیستم‌های معاملاتی خودکار، تفاوت‌های ارزش‌گذاری را در کسری از ثانیه از بین می‌برند؛ به همین دلیل سرمایه‌گذاران خرد عادی عملاً هیچ فرصتی برای آربیتراژ ندارند. تنها سرمایه‌گذاران نهادی از امکانات فنی و اتصال مستقیم به بازارهای معاملاتی لازم برای انجام چنین معاملاتی برخوردارند.