بورس بازاری سازمان‌یافته است که عرضه و تقاضا را بر اساس قواعد مشخصی به هم می‌رساند. بورس معاملات را از نظر زمان و مکان متمرکز می‌کند و بر فرایند شکل‌گیری قیمت‌ها نظارت دارد. در این زمینه میان بازار نقدی و بازار آتی، و همچنین میان معاملات در تالار بورس و معاملات تمام‌الکترونیکی تمایز قائل می‌شوند؛ امروزه بخش عمدهٔ معاملات به‌صورت الکترونیکی انجام می‌شود. از جمله ابزارهایی که در بورس‌ها معامله می‌شوند می‌توان به سهام، اوراق قرضه، ارزها و کالاها اشاره کرد. هدف بورس کاهش هزینه‌های معاملاتی، افزایش شفافیت بازار و ایجاد نقدشوندگی در بازار است.
جایگاه بورس در بازار سرمایه
از دیدگاه کارکردی، بازار سرمایه را می‌توان به بازار اولیه و بازار ثانویه تقسیم کرد. در بازار اولیه، اوراق بهادار و حقوق و تعهدات مرتبط با آن‌ها برای نخستین بار منتشر می‌شوند؛ به همین دلیل به آن بازار انتشار نیز گفته می‌شود. بازار ثانویه به معاملاتی مربوط است که پس از انتشار اوراق آغاز می‌شود. این بازار یک محل معاملهٔ بسیار سازمان‌یافته – یعنی بورس – با محصولات و فرایندهای استاندارد است که اوراق بهادار در آن دست‌به‌دست می‌شوند.
سه کارکرد اصلی بورس
1. کارکرد تخصیص
کارکرد تخصیص مهم‌ترین وظیفهٔ بورس است. این کارکرد زمانی تحقق می‌یابد که سرمایهٔ سرمایه‌گذاران به بهترین مصرف ممکن هدایت شود و طرح‌های سرمایه‌گذاری از مناسب‌ترین منابع تأمین مالی بهره‌مند شوند. اگر سرمایه به سمت سرمایه‌گذاری‌ای برود که در مقایسه با سرمایه‌گذاری دیگری با بازده یکسان، ریسک بالاتری دارد، این بهترین مصرف ممکن آن نخواهد بود. بنابراین کارکرد تخصیص زمانی به بهترین شکل محقق می‌شود که سرمایه‌گذاران در برابر ریسک یکسان همواره صرف ریسک یکسانی دریافت کنند.
2. کارکرد بازار
پیش‌شرط تحقق کارکرد تخصیص، کارکرد بازار است. منظور از آن، گردآوردن و هماهنگ‌کردن تمایلات فردی خرید و فروش در یک زمان و یک مکان است. این مکان لزوماً یک تالار معاملات فیزیکی نیست و می‌تواند یک ساختار مجازی نیز باشد. به لطف این کارکرد بورس، دیگر لازم نیست فعالان بازار به‌صورت جداگانه با یکدیگر مذاکره کنند. این امر به نوبهٔ خود به کاهش چشمگیر هزینه‌های معاملاتی و افزایش نقدشوندگی بازار می‌انجامد. افزون بر این، بورس مسئلهٔ تقسیم‌پذیری را نیز حل می‌کند.
یک شرکت به خودی خود قابل تقسیم نیست، زیرا دارایی‌ها و بدهی‌های آن تنها در کنار یکدیگر جریان نقدی‌ای را ایجاد می‌کنند که در ارزش بازار شرکت منعکس می‌شود. اما در بورس، سرمایه‌گذار سهمی از کل شرکت را به دست می‌آورد. در نتیجه، تقسیم‌پذیری نقدشوندگی و فرصت‌های بیشتری برای تنوع‌بخشی فراهم می‌کند و طیف گسترده‌تری از سرمایه‌گذاران را جذب می‌کند. مسئلهٔ دورهٔ بازگشت سرمایه نیز برطرف می‌شود، زیرا سرمایه‌گذاران در بورس یک ابزار مالی را بر پایهٔ جریان‌های نقدی آینده‌اش ارزش‌گذاری می‌کنند. بنابراین سرمایه‌گذار می‌تواند هر زمان که بخواهد، سرمایهٔ به‌کاررفتهٔ خود را از طریق فروش در بورس بازپس بگیرد.
3. کارکرد شکل‌گیری قیمت و ارزش‌گذاری
فعالان اقتصادی برنامه‌های خود را بر اساس انتظارات معینی تنظیم می‌کنند. اگر همهٔ افراد اطلاعات یکسانی را در یک زمان در اختیار داشته باشند، انتظارات همگنی شکل می‌دهند که سپس در قیمت منعکس می‌شود. بنابراین میزان تحقق کارکرد شکل‌گیری قیمت به درجهٔ کارایی اطلاعاتی بستگی دارد: هرچه این کارایی بیشتر باشد، قیمت ورقهٔ بهادار به ارزش منصفانهٔ آن (Fair Value) نزدیک‌تر خواهد بود.
در مجموع، خدمات بورس در چهار نوع تبدیل خلاصه می‌شود: تبدیل سررسید (تأمین مالی بلندمدت برای شرکت‌ها و نقدشوندگی کوتاه‌مدت برای سرمایه‌گذاران)، تبدیل اندازهٔ معامله (تقسیم نیازهای بزرگ سرمایه‌ای به واحدهای کوچک و قابل معامله)، تبدیل ریسک (توزیع ریسک میان سرمایه‌گذاران متعدد) و تبدیل مکانی (گردآوردن فعالانی از مکان‌های مختلف در یک بازار).
قیمت‌ها چگونه تعیین می‌شوند؟
قیمت اوراق بهادار از تعامل عرضه و تقاضا به دست می‌آید. قیمت در سطحی تعیین می‌شود که بیشترین حجم ممکن معامله در آن انجام شود؛ یعنی جایی که بیشترین سفارش‌های خرید و فروش فعالان بازار را بتوان با هم تطبیق داد. در آلمان، قیمت‌ها در گذشته توسط کارگزاران رسمیِ منصوب و کارگزاران مستقل تعیین می‌شد؛ جایگاه کارگزار رسمی در سال 2002 حذف شد. امروزه قیمت‌ها بیشتر توسط سامانه‌های معاملاتی الکترونیکی تعیین می‌شوند که سفارش‌ها را در یک دفتر سفارش (Order Book) مرکزی تطبیق می‌دهند – مانند Xetra – یا با کمک متخصصان و بازارگردان‌هایی که انجام‌شدن معاملات را تضمین می‌کنند.
بازارگردان‌ها چه کسانی هستند؟
بازارگردان‌ها (Market Makers) بروکرها یا دیگر فعالان بازار هستند که با ارائهٔ قیمت‌های خرید و فروش، تداوم معاملات را تضمین می‌کنند. دقیقاً در همین‌جا ممکن است تضاد منافع پیش آید، زیرا بازارگردان می‌کوشد ارزان بخرد تا گران‌تر بفروشد. در نتیجه ممکن است ناشری که نقش بازارگردان را بر عهده دارد – برای مثال در گواهی‌ها (Certificates) یا وارانت‌ها – فاصلهٔ میان قیمت خرید و فروش (اسپرد) را افزایش دهد. با این حال، این موضوع قاعدهٔ کلی نیست و فشار رقابت باعث می‌شود بیشتر ناشران بکوشند قیمتی واقع‌بینانه ارائه کنند.
بروکر (کارگزار) کیست؟
بروکر واسطهٔ میان معامله‌گر و بورس است. در مورد اوراق بهادار بورسی، بروکر سفارش‌های خرید و فروش را مستقیماً به بورس‌ها منتقل می‌کند. اما در معاملات CFD، بروکر طرف مقابل قرارداد است و معامله مستقیماً در بورس انجام نمی‌شود. بروکرها بخش عمدهٔ درآمد خود را از کارمزد سفارش‌ها، هزینه‌های تأمین مالی، اسپرد و سایر هزینه‌های معاملاتی به دست می‌آورند. تعداد بروکرها بسیار زیاد است؛ بنابراین بهتر است به‌دقت دربارهٔ آن‌ها تحقیق کنید تا بدانید پول خود را به چه کسی می‌سپارید. ارزان‌ترین گزینه همیشه بهترین گزینه نیست: عواملی مانند نظارت و مجوز معتبر، پشتیبانی در دسترس به زبان خودتان و ساختار شفاف هزینه‌ها اهمیت دارند. به همین دلیل، مقایسهٔ چند بروکر پیش از افتتاح حساب ارزشمند است.
بروکر ECN چیست؟
ECN مخفف Electronic Communication Network (شبکهٔ ارتباطات الکترونیکی) است؛ سامانه‌ای الکترونیکی که سفارش‌های خرید و فروش فعالان بازار را به‌طور خودکار با یکدیگر تطبیق می‌دهد. در معاملات خرد، اصطلاح بروکر ECN عمدتاً به بروکرهایی اطلاق می‌شود که در معاملات فارکس تخصص دارند. بروکرهای ECN هرگز در طرف مقابل معاملات مشتریان خود قرار نمی‌گیرند، بلکه بازاری فراهم می‌کنند که در آن برای نمونه بانک‌ها، بازارگردان‌ها و معامله‌گران می‌توانند مستقیماً با یکدیگر معامله کنند. نتیجهٔ این ساختار، اسپردهای کم در ساعات اصلی معاملات است که برای معامله‌گران فعال بسیار سودمند است. در عوض، بروکرهای ECN معمولاً برای هر معامله کمیسیون دریافت می‌کنند.
آیا بورس یک بازار کامل است؟
در نظریهٔ اقتصادی، برای توضیح روشن‌تر برخی مدل‌ها اغلب از مفهوم بازار کامل استفاده می‌شود، زیرا به این ترتیب می‌توان روابط بسیار پیچیده را توضیح داد. بازاری را کامل می‌نامند که شرایط زیر در آن برقرار باشد:
- شفافیت کامل: همهٔ فعالان بازار در هر لحظه اطلاعات کاملی دربارهٔ قیمت‌ها و پیشنهادها دارند.
- کالاهای همگن: دارایی‌های معامله‌شده یکسان‌اند، بنابراین خریداران ترجیحی برای فروشندهٔ خاصی ندارند.
- رفتار عقلانی: همهٔ فعالان بازار عقلانی رفتار می‌کنند و به دنبال بیشینه‌کردن مطلوبیت خود هستند.
از اینجا روشن می‌شود که بورس نیز بازار کاملی نیست. برای مثال، شفافیت کامل نمی‌تواند وجود داشته باشد، زیرا همواره برخی فعالان بازار از برتری اطلاعاتی برخوردارند. افزون بر این، اطلاعات به‌رایگان در دسترس نیست و همین امر به‌تنهایی به تفاوت در میزان آگاهی فعالان می‌انجامد. همچنین هرگز فعالانی وجود نخواهند داشت که کاملاً عقلانی رفتار کنند. در نتیجه، هیچ بازاری به این وضعیت آرمانی نخواهد رسید. با این حال، بورس تا حد زیادی به این مدل نزدیک است.
چرا بورس اهمیت دارد؟
کارکردهای اصلی بورس به‌خوبی اهمیت این نهاد را توضیح می‌دهند. بدون بورس، اقتصاد پویایی بسیار کمتری داشت، زیرا نقدشوندگی کمتری در بازار وجود داشت و شرکت‌ها نمی‌توانستند به این اندازه رشد کنند. افزون بر این، کسب بازده برای سرمایه‌گذاران دشوار می‌شد و سرمایه به کارآمدترین مصرف خود هدایت نمی‌شد. بنابراین بورس سهمی تعیین‌کننده در رفاه جامعه دارد.
بورس را چه کسی اختراع کرد؟
بورس به‌عنوان یک نهاد به‌تدریج شکل گرفت. در آغاز، بازرگانان با یکدیگر دیدار می‌کردند تا کالاها را با هم معامله کنند و محصولات کشاورزی در مرکز این معاملات قرار داشت. نخستین معاملات سلف نیز در همین بورس‌های کالا انجام شد؛ به این صورت که خریدار، محصول آیندهٔ یک کشاورز را از پیش خریداری می‌کرد. در شهر بروژ (Bruges)، بازرگانان در مسافرخانهٔ خانوادهٔ وان در بورزه (Van der Beurze) گرد هم می‌آمدند و در سال 1409 این محل گردهمایی به‌شکل یک بورس نهادینه شد که اغلب نخستین نمونه از این نوع به شمار می‌آید. واژهٔ «بورس» که هنوز در بسیاری از زبان‌ها برای بازار اوراق بهادار به کار می‌رود، معمولاً به نام همین خانواده نسبت داده می‌شود.
با گسترش تجارت روشن شد که این تجارت مشکل ناتوانی در پرداخت را نیز به همراه دارد. از این رو، معاملهٔ بروات اهمیت روزافزونی یافت و نخستین بورس‌ها برای این نوع اوراق بهادار پدید آمدند. در آن زمان هنوز معاملهٔ سهام شرکت‌ها مطرح نبود. این نوع معامله تازه در اوایل قرن هفدهم پدید آمد؛ زمانی که سهام کمپانی هند شرقی هلند، که در سال 1602 تأسیس شده بود، در آمستردام دست‌به‌دست شد. به همین دلیل، بورس آمستردام اغلب نخستین بورس اوراق بهادار مدرن به شمار می‌آید. معاملهٔ سهام در قرن هجدهم، برای مثال در لندن و نیویورک، گسترش بیشتری یافت.
چه نهادی بر بورس‌ها نظارت می‌کند؟
بورس‌ها زیر نظر نهادهای ناظر بورس فعالیت می‌کنند. این نهادها مجوز فعالیت بورس را صادر می‌کنند، از انجام درست معاملات اطمینان حاصل می‌کنند و بر رعایت چارچوب‌های قانونی نظارت دارند. در آلمان، این مسئولیت بر عهدهٔ نهاد ناظر بورس در ایالتی است که بورس در آن قرار دارد، در حالی که نهاد فدرال نظارت بر خدمات مالی (BaFin، توضیح در ادامه) بر کل معاملات اوراق بهادار نظارت می‌کند؛ برای مثال برای جلوگیری از معاملات مبتنی بر اطلاعات نهانی و دستکاری بازار. در ایالات متحده، کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) بر بورس‌ها نظارت دارد.
چگونه می‌توان در بورس کسب درآمد کرد؟
پاسخ این پرسش نسبتاً ساده است، زیرا وضعیت مانند هر حرفهٔ دیگری است که در آن می‌توان درآمد کسب کرد: باید آموزش درست و کافی دید. البته مواردی هم وجود دارد که کسی صرفاً از روی خوش‌شانسی روی ورقهٔ بهادار درستی سرمایه‌گذاری کرده است، اما این‌ها استثنا هستند. معامله‌گران حرفه‌ای موفقیت را به شانس واگذار نمی‌کنند. آن‌ها می‌کوشند با یک استراتژی تکرارپذیر سود کسب کنند و آموزش خوب معامله‌گری، احتمال موفقیت آن‌ها را افزایش می‌دهد. با این حال، سود هرگز تضمین‌شده نیست: هر معامله‌ای با ریسک زیان همراه است و به همین دلیل مدیریت ریسک منسجم ضروری است.
بازار چه مراحلی دارد؟
گاو و خرس قرن‌هاست که نماد فرازوفرودهای بازارها هستند. منشأ این اصطلاحات به‌طور قطعی روشن نیست و نظریه‌های مختلفی دربارهٔ آن وجود دارد. رایج‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نظریه این است که گاو با شاخ‌هایش مهاجمان را از پایین به بالا پرتاب می‌کند و از این رو نماد افزایش قیمت‌هاست، در حالی که خرس با پنجه‌اش از بالا به پایین ضربه می‌زند و بنابراین نماد کاهش قیمت‌هاست. فرانسوی‌زبانان همچنان اصطلاحات «اوس» (Hausse) و «بس» (Baisse) را ترجیح می‌دهند که در زبان آلمانی نیز به کار می‌روند.
بازار خرسی (Baisse) چیست؟
هنگامی که قیمت‌ها در بورس‌ها در یک دورهٔ میان‌مدت تا بلندمدت کاهش یابند، از «بس» (Baisse) سخن گفته می‌شود که اغلب به آن بازار خرسی نیز می‌گویند. طبق یک قاعدهٔ سرانگشتی، زمانی می‌گویند بازار وارد بازار خرسی شده است که قیمت‌ها 20% نسبت به اوج قبلی خود کاهش یافته باشند. نقطهٔ مقابل بازار خرسی، بازار گاوی (Hausse) است؛ یعنی بازاری صعودی با 20% افزایش قیمت.
بازار گاوی (Hausse) چیست؟
هنگامی که قیمت‌ها در بورس‌ها در یک دورهٔ میان‌مدت تا بلندمدت افزایش یابند، از «اوس» (Hausse) سخن گفته می‌شود که اغلب به آن بازار گاوی نیز می‌گویند. طبق یک قاعدهٔ سرانگشتی، زمانی می‌گویند بازار وارد بازار گاوی شده است که قیمت‌ها 20% نسبت به کف قبلی خود افزایش یافته باشند. نقطهٔ مقابل بازار گاوی، بازار خرسی (Baisse) است؛ یعنی بازاری نزولی با 20% کاهش قیمت.
سقوط بورس (Crash) چیست؟
سقوط بورس به افت فوق‌العاده شدید قیمت‌ها در مدتی کوتاه (یک تا چند روز) گفته می‌شود که در اثر فروش‌های گسترده و وحشت بازار رخ می‌دهد. این اتفاق معمولاً در پایان یک حباب سوداگرانه روی می‌دهد، یعنی زمانی که قیمت‌های بالا دیگر با عوامل بنیادی قابل توجیه نیستند، یا در پی رویدادهای منفی غیرمنتظره رخ می‌دهد. افت شدید قیمت‌ها سفارش‌های حد ضرر (Stop Loss) را یکی پس از دیگری فعال می‌کند و بدون آنکه تقاضای خرید قدرتمندی شکل بگیرد، روند ریزش را شتاب می‌بخشد. تعریف پذیرفته‌شدهٔ عمومی برای اینکه افت قیمت از چه میزانی سقوط بازار به شمار آید، وجود ندارد. نمونهٔ مشهور آن «دوشنبهٔ سیاه» در 19 اکتبر 1987 است که در آن شاخص صنعتی داوجونز تنها در یک روز حدود 22.6% افت کرد.
ساعات معاملات بورس‌ها
در آلمان، افزون بر بورس اوراق بهادار فرانکفورت و سامانهٔ معاملات الکترونیکی آن یعنی Xetra، چند بورس دیگر نیز فعال‌اند که ساعات معاملاتی متفاوتی دارند: بورس‌های منطقه‌ای اشتوتگارت، دوسلدورف، هامبورگ، هانوفر و مونیخ، و همچنین Tradegate BSX در برلین که در 1 ژانویهٔ 2026 از ادغام Tradegate Exchange و بورس برلین تشکیل شد. جدول زیر این بورس‌ها را همراه با مهم‌ترین بورس‌های جهان نشان می‌دهد (ساعات عادی معاملات در روزهای کاری، بر اساس وضعیت سال 2026 و به وقت اروپای مرکزی):
| بورس | ساعات معاملات (CET/CEST) | توضیحات |
|---|---|---|
| Xetra | 09:00–17:30 | از دسامبر 2025، سفارش‌های مشتریان خرد از طریق بانک‌ها و بروکرهای مشارکت‌کننده از 08:00 تا 22:00 نیز اجرا می‌شوند |
| بورس فرانکفورت (Börse Frankfurt) | 08:00–22:00 | معاملات سهام با مدل متخصص (Specialist)؛ اوراق قرضه تا 17:30 |
| اشتوتگارت، دوسلدورف، هامبورگ، هانوفر، مونیخ | از 07:30 یا 08:00 تا 22:00 یا 23:00 | بسته به بورس و بخش معاملاتی متفاوت است (برای مثال gettex در مونیخ) |
| Tradegate BSX (برلین) | 07:30–22:00 | اوراق قرضه تا 20:00 |
| بورس لندن (London Stock Exchange) | 09:00–17:30 | 08:00–16:30 به وقت بریتانیا |
| NYSE | 15:30–22:00 | 09:30–16:00 به وقت نیویورک |
| نزدک (Nasdaq) | 15:30–22:00 | 09:30–16:00 به وقت نیویورک |
| بورس سوئیس (SIX Swiss Exchange) | 09:00–17:30 | شامل حراج پایانی |
| بورس وین | 08:55–17:35 | شامل حراج‌های گشایش و پایانی |
| بورس شانگهای | 02:30–04:30 و 06:00–08:00 | 09:30–11:30 و 13:00–15:00 به وقت محلی؛ در دورهٔ ساعت تابستانی اروپا یک ساعت دیرتر |
| Euronext Milan (Borsa Italiana) | 09:00–17:30 | از سال 2021 بخشی از Euronext؛ حراج پایانی و معامله با آخرین قیمت تا 17:40 |
| بورس مادرید (Bolsa de Madrid) | 09:00–17:30 | از سال 2020 بخشی از گروه SIX؛ پس از آن حراج پایانی برگزار می‌شود |
حراج‌ها، تعطیلات رسمی و جلسات معاملاتی ویژه می‌توانند این ساعات را تغییر دهند و بورس‌ها نیز هر از گاهی ساعات کاری خود را تنظیم می‌کنند. از آنجا که اروپا و ایالات متحده در تاریخ‌های متفاوتی به ساعت تابستانی می‌روند و از آن بازمی‌گردند، معاملات آمریکا در چند هفته از بهار و پاییز ساعت 14:30 به وقت اروپای مرکزی آغاز می‌شود. افزون بر این، ساعات معاملات در بسیاری از بازارها در حال افزایش است: در آوریل 2026، SEC طرح نزدک برای معاملهٔ سهام به مدت 23 ساعت در روزهای کاری را تأیید کرد و بورس لندن نیز معاملات عصرگاهی و شبانه را از سال 2027 اعلام کرده است. در مقابل، بازار فارکس بورس مرکزی ندارد: ارزها به‌صورت فرابورسی (OTC) و از دوشنبه تا جمعه به‌طور شبانه‌روزی معامله می‌شوند.
بورس‌ها و بخش‌های مهم بازار
Xetra
سامانهٔ معاملات الکترونیکی Xetra (مخفف Exchange Electronic Trading) یکی از محل‌های معاملاتی بورس اوراق بهادار فرانکفورت است که توسط دویچه بورس (Deutsche Börse) اداره می‌شود. این سامانه در سال 1997 راه‌اندازی شد و جایگزین سامانهٔ پیشین، یعنی IBIS، شد. به گفتهٔ دویچه بورس، به‌مراتب بیش از 90% از کل معاملات سهام در بورس‌های آلمان از طریق Xetra انجام می‌شود. ساعات عادی معاملات از 09:00 تا 17:30 به وقت اروپای مرکزی است.
بورس آتی آلمان (DTB)
بورس آتی آلمان (Deutsche Terminbörse یا DTB) در سال 1988 با سامانه‌های معاملاتی الکترونیکی خود تأسیس شد تا جایگزین معاملات قدیمی در تالار شود و انجام معاملات را ساده‌تر کند. DTB برای سرمایه‌گذاران و معامله‌گران شفافیت بیشتر، تضمین اجرای همهٔ معاملات بدون ریسک پرداخت یا تحویل، نقدشوندگی بهتر و تسویه از طریق سامانهٔ الکترونیکی را به همراه داشت. معاملات در 26 ژانویهٔ 1990 و در ابتدا تنها با اختیار معامله آغاز شد و قراردادهای آتی بعدها به آن اضافه شدند. در سال 1998، شرکت Deutsche Terminbörse GmbH با بورس آتی و اختیار معاملهٔ سوئیس، یعنی SOFFEX، ادغام شد و بورس حاصل امروز با نام Eurex شناخته می‌شود.
Eurex
Eurex (مخفف European Exchange) از سال 1998 جانشین بورس آتی آلمان است. این بورس توسط دویچه بورس اداره می‌شود که از سال 2012 و پس از خرید سهم 50 درصدی SIX Swiss Exchange، تنها مالک آن است، و یکی از بزرگ‌ترین بورس‌های مشتقات جهان برای قراردادهای آتی و اختیار معامله به شمار می‌آید. فعالان بازار از سراسر جهان سالانه حدود دو میلیارد قرارداد در این بورس معامله می‌کنند (حدود 2.07 میلیارد در سال 2025) و همین امر آن را به یکی از نقدشونده‌ترین بازارهای جهان تبدیل کرده است.
نویر مارکت (Neuer Markt)
نویر مارکت («بازار جدید») بخشی از بورس اوراق بهادار فرانکفورت برای سهام رشدی بود که از 1997 تا 2003 فعالیت داشت. این بخش شامل بسیاری از شرکت‌های جوان و رو به رشد بود که در آستانهٔ هزارهٔ جدید، به لطف رونق فناوری، دوره‌ای از رشد فوق‌العاده را تجربه کردند. ترکیدن حباب فناوری و زیان‌های سنگین قیمتی در بورس‌ها سرانجام به تعطیلی این بخش در سال 2003 انجامید.
NYMEX
بورس کالای نیویورک (New York Mercantile Exchange یا NYMEX) بزرگ‌ترین بورس قراردادهای آتی کالا در آمریکای شمالی در حوزهٔ انرژی و فلزات گران‌بهاست. NYMEX در سال 1872 تأسیس شد و در آن قراردادهای آتی و اختیار معامله بر کالاهایی مانند نفت خام – از جمله نفت شاخص آمریکا یعنی WTI – و گاز طبیعی و همچنین، از طریق بخش COMEX، فلزاتی مانند طلا و نقره معامله می‌شوند. NYMEX در سال 1994 با COMEX ادغام شد و از سال 2008 بخشی از گروه CME است.
NYSE
بورس اوراق بهادار نیویورک (NYSE) یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بورس‌های جهان است؛ از نظر ارزش بازار شرکت‌های پذیرفته‌شده، NYSE و نزدک دو بورس بزرگ جهان به شمار می‌آیند. NYSE در وال‌استریت نیویورک قرار دارد و به همین دلیل نام «وال‌استریت» اغلب به‌عنوان مترادف آن به کار می‌رود. تاریخچهٔ آن در سال 1792 با پنج ورقهٔ بهادار پذیرفته‌شده آغاز شد. در جریان بحران مالی 2008، حجم معاملات در NYSE به رکوردهای آن زمان، یعنی چند میلیارد سهم در روز، رسید. NYSE در سال 2007 با اپراتور بورس اروپایی Euronext ادغام شد؛ از سال 2013 به Intercontinental Exchange (ICE) تعلق دارد که Euronext را در سال 2014 دوباره به‌صورت شرکتی مستقل جدا کرد.
نکات مفید دیگر دربارهٔ بورس
BaFin چیست؟
نهاد فدرال نظارت بر خدمات مالی آلمان (Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht یا BaFin) نهادی فدرال و دارای شخصیت حقوقی عمومی است که هدف آن تضمین یک نظام مالی کارآمد و باثبات در آلمان است. BaFin بر ارائه‌دهندگان خدمات مالی، بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و معاملات اوراق بهادار نظارت دارد؛ از نوامبر 2014، بزرگ‌ترین بانک‌های منطقهٔ یورو مستقیماً زیر نظر بانک مرکزی اروپا (ECB) و با همکاری ناظران ملی مانند BaFin قرار دارند. خود BaFin تحت نظارت حقوقی و تخصصی وزارت دارایی فدرال آلمان است.
در 1 مه 2002، ادارهٔ فدرال نظارت بر بانکداری (BAKred) با ادارهٔ فدرال وقتِ نظارت بر معاملات اوراق بهادار (BAWe) و ادارهٔ فدرال نظارت بر بیمه (BAV) ادغام شد و BaFin را تشکیل داد.
«جادوی سه‌گانه» (Triple Witching) چیست؟
«جادوی سه‌گانه» (Triple Witching) به سومین جمعهٔ ماه‌های مارس، ژوئن، سپتامبر و دسامبر گفته می‌شود. از آنجا که در این روز هم قراردادهای آتی و اختیار معامله بر شاخص‌هایی مانند DAX و Euro Stoxx 50 و هم اختیار معامله بر سهام منفرد منقضی یا تسویه می‌شوند، نوسانات بازار معمولاً افزایش می‌یابد. فعالان بازار می‌کوشند بر قیمت‌ها در زمان سررسید اثر بگذارند و این امر می‌تواند به حرکاتی بینجامد که با عوامل بنیادی قابل توضیح نیستند – و به همین دلیل با جادوگری مقایسه می‌شوند.
ناشر چیست؟
ناشر نهادی است – مانند یک شرکت، یک دولت یا یک بانک – که اوراق بهادار را برای سرمایه‌گذاران منتشر می‌کند. واژهٔ آلمانی Emittent از واژهٔ لاتین emittere به معنای «بیرون فرستادن» یا «منتشر کردن» گرفته شده است. اوراق منتشرشده می‌توانند برای مثال سهام، واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری یا اوراق قرضه باشند. هدف از انتشار آن‌ها افزایش سرمایهٔ ناشر و در مورد سهام، افزایش ارزش بازار آن است.
شاخص چیست؟
شاخص ابزاری آماری است که تغییرات گروه مشخصی از اوراق بهادار را در قالب یک عدد نشان می‌دهد. بر این اساس، شاخص سهام عملکرد گروهی از سهام را اندازه‌گیری و به‌صورت آماری محاسبه می‌کند. چنین شاخص‌هایی در سراسر جهان برای کالاها و انواع اوراق بهادار وجود دارند. در این میان، میان شاخص قیمت و شاخص بازده کل (Performance Index) تمایز قائل می‌شوند: شاخص قیمت تنها تغییرات قیمت را منعکس می‌کند، در حالی که شاخص بازده کل فرض می‌کند سودهای نقدی و سایر توزیع‌ها دوباره سرمایه‌گذاری می‌شوند. برای مثال، DAX یک شاخص بازده کل کلاسیک است، در حالی که شاخص صنعتی داوجونز در دستهٔ شاخص‌های قیمت قرار می‌گیرد. ترکیب شاخص‌ها به‌طور منظم بازبینی می‌شود: DAX، شاخص اصلی سهام آلمان، از سپتامبر 2021 شامل 40 شرکت است، در حالی که داوجونز از 30 سهم تشکیل شده است.
بازار بین‌بانکی چیست؟
بازار بین‌بانکی بازاری جهانی است که بانک‌ها در آن با یکدیگر معامله می‌کنند. در این بازار پیش از هر چیز ارزها، سهام و اوراق با درآمد ثابت معامله می‌شوند و بانک‌ها به یکدیگر وام کوتاه‌مدت می‌دهند. هدف اصلی بانک‌ها این است که از منابع نقدی‌ای که فعلاً به آن نیاز ندارند، بهره کسب کنند. بازار بین‌بانکی هستهٔ اصلی بازار فارکس نیز به شمار می‌آید: قیمت‌هایی که بروکرها به معامله‌گران خرد فارکس ارائه می‌کنند، عمدتاً بر پایهٔ قیمت‌های بین‌بانکی است.
بازار نقدی (اسپات) چیست؟
در بازار نقدی یا بازار اسپات (Spot)، معاملات بلافاصله پس از انجام یا در فاصله‌ای کوتاه تسویه می‌شوند؛ این فاصله به‌طور سنتی حداکثر دو روز کاری (T+2) بوده است. در ایالات متحده، دورهٔ استاندارد تسویهٔ سهام در مه 2024 به یک روز کاری (T+1) کاهش یافت و اتحادیهٔ اروپا، بریتانیا و سوئیس قصد دارند از 11 اکتبر 2027 همین مسیر را دنبال کنند. در بازار فارکس، معاملات اسپات معمولاً دو روز کاری پس از انجام معامله تسویه می‌شوند. در مقابل، در بازار آتی، انعقاد قرارداد و اجرای آن از نظر زمانی از یکدیگر جدا هستند.
معاملات پس از بسته‌شدن بازار (After-Hours) چیست؟
معاملاتی که پس از پایان جلسهٔ عادی بورس انجام می‌شوند – برای مثال در دیگر محل‌های معاملاتی یا در جلسات معاملاتی تمدیدشده – معاملات پس از بسته‌شدن بازار نامیده می‌شوند. روند این معاملات می‌تواند نشانه‌ای از جهت حرکت بازار در روز معاملاتی بعد به دست دهد. اما این معاملات به‌طور کلی اهمیت کمتری دارند، زیرا حجم آن‌ها در مقایسه با ساعات اصلی معاملات اندک است و از این رو حرکات قیمت در این بازه گویایی کمتری دارد.
معاملات پیش از بازگشایی بازار (Pre-Market) چیست؟
معاملاتی که پیش از بازگشایی بورس انجام می‌شوند – برای مثال در دیگر محل‌های معاملاتی یا در جلسات معاملاتی تمدیدشده – معاملات پیش از بازگشایی بازار نامیده می‌شوند. روند این معاملات می‌تواند نشانه‌ای از جهت حرکت بازار در روز معاملاتی پیش رو به دست دهد. اما این معاملات به‌طور کلی اهمیت کمتری دارند، زیرا حجم آن‌ها در مقایسه با ساعات اصلی معاملات اندک است و از این رو حرکات قیمت در این بازه گویایی کمتری دارد.
XTF چیست؟
XTF بخشی از بازار بورس اوراق بهادار فرانکفورت است که دویچه بورس آن را در سال 2000 راه‌اندازی کرد و در آن صندوق‌های شاخصی قابل معامله در بورس (ETF) و صندوق‌های قابل معامله با مدیریت فعال معامله می‌شوند. معاملات در این بخش از طریق سامانهٔ معاملات الکترونیکی Xetra انجام می‌شود.
عامل پرداخت (Paying Agent) چیست؟
یک شرکت مدیریت صندوق خارجی که می‌خواست صندوق‌های خود را در آلمان عرضه کند، به‌طور سنتی ملزم بود یک عامل پرداخت آلمانی تعیین کند. این عامل معمولاً بانکی است که خرید و فروش واحدهای صندوق از طریق آن انجام می‌شود. برای صندوق‌های سایر کشورهای اتحادیهٔ اروپا، این الزام در اوت 2021 با قواعد اتحادیهٔ اروپا دربارهٔ توزیع فرامرزی صندوق‌ها جایگزین شد: به جای عامل پرداخت محلی، شرکت صندوق باید امکاناتی را برای سرمایه‌گذاران فراهم کند که می‌تواند به‌صورت الکترونیکی نیز ارائه شود. در معنای کلی‌تر، عامل پرداخت بانکی است که پرداخت‌های بهره، سود سهام و بازپرداخت اصل را از طرف ناشر انجام می‌دهد.
پذیره‌نویسان چه کسانی هستند؟
پذیره‌نویسان سرمایه‌گذاران منفرد یک صندوق بسته هستند. برای مثال، اگر بخواهید در یک صندوق بستهٔ املاک و مستغلات سرمایه‌گذاری کنید که هدف آن سرمایه‌گذاری در ساختمانی مشخص است، در این صندوق پذیره‌نویسی می‌کنید و در اسناد آن به‌عنوان پذیره‌نویس ثبت می‌شوید. پذیره‌نویس با مبلغ پذیره‌نویسی‌ای که خود انتخاب کرده است، در شرکت صندوق مشارکت می‌کند. در معنای کلی‌تر، هر کسی که متعهد به خرید اوراق بهادار تازه‌منتشرشده شود – برای مثال در عرضهٔ اولیهٔ سهام (IPO) یا انتشار اوراق قرضه – پذیره‌نویس نامیده می‌شود.